Tìm hiểu về cây Mao Trúc

1. Thông tin chung
– Tên thường gọi: Mao trúc

– Tên khác: Trúc sào, Tre xiêm, Trúc lông, Diệp vĩ lông, Nam trúc, Miêu đầu trúc (trúc đầu mèo), Mâu đầu trúc (trúc mũi mác), Mạnh tông trúc.

– Tên tiếng Anh: pur – ivory bamboo

– Tên khoa học: Phyllostachys pubescens Mazel ex H. de Lehaie
Thuộc họ Hoà thảo (Poaceae, phân họ Tre – Bambusoideae)

– Tại Đài Loan và Nhật Bản, Mao trúc thường được gọi là Mạnh tông trúc. Cả hai nơi này đều lưu truyền một truyện thần thoại có nguồn gốc từ Trung Quốc lục địa: Thời xưa có chàng trai chí hiếu họ Mạnh tên Tông, giữa mùa Đông băng giá bà mẹ ốm nặng và chỉ ước ao một bát canh măng. Mạnh Tông vào rừng tìm kiếm nhưng khắp rừng tuyết phủ, chẳng có măng nào mọc. Chàng trai buồn bã ôm gốc trúc mà khóc, lòng hiếu thảo của chàng trai đã làm cảm động thần tiên, ở những chỗ mà nước mắt Mạnh Tông rơi xuống, băng tuyết đã tan, đất nứt ra và măng mọc lên. Người Đài Loan gọi măng Mao trúc mọc lên trong mùa Đông là Mạnh tông đông, đây là loại măng ngon nhất và đắt giá nhất trong các loại măng tre trúc. Sách lâm nghiệp Đài Loan khẳng định Mạnh tông là Mao trúc, mang tên Phyllostachys pubescens và được dẫn giống từ Trung Quốc lục địa từ nhiều thế kỷ trước. Chưa rõ Mạnh tông ở Nhật Bản là Mao trúc bản địa hay được dẫn giống từ Trung Quốc lục địa. Nhật Bản là thị trường nhập khẩu măng đóng hộp đứng hàng thứ 3 thế giới (sau EU và Hoa Kỳ), trong đó măng Mao trúc được ưa thích nhất.

2. Giá trị kinh tế
– Mao trúc thuộc nhóm trúc mọc tản, thân ngầm vừa sinh măng thân khí sinh vừa sinh măng thân ngầm, nhưng cây khí sinh thì không thể sinh măng hay thân ngầm, đây là một đặc điểm gây ra nhiều khó khăn cho việc nhân giống theo cách truyền thống. Thân ngầm và thân khí sinh hàng năm đều đổi ngọn một lần, do đó người ta căn cứ vào cấp số cành hoặc cấp thân khí sinh để xác định tuổi rất chính xác.

– Cây Mao trúc thường cao 10 – 15m, cực đại tới 20m; đường kính từ 7 – 12cm, có khi tới 20cm; mình dày 5 – 10mm, đôi khi tới 15mm; lóng dài 20 – 40cm. Thân Mao trúc rất thẳng và tròn đều kể cả điểm nối với mấu cành, duy nhất có một vòng gờ nổi sát dưới bẹ mo, nhưng cũng rất dễ tiện phẳng, dùng máy bóc có thể bóc được một lớp ván cật trải rộng 30 – 50 cm, thậm chí rộng 60 cm. Đây là ván dán mặt rất cao cấp, dùng làm bề mặt ván sàn, màu trắng ngà, vân thớ đẹp, chịu mài mòn tốt. Phần ruột và ngọn còn lại làm nguyên liệu để sản xuất giấy cao cấp.

– Mao trúc là nguyên liệu rất tốt, thậm chí là tốt nhất cho sản xuất chiếu trúc (bao gồm cả chiếu đan và chiếu quân cờ), cũng là nguyên liệu rất tốt cho sản xuất các đồ thủ công mỹ nghệ, đồ chơi …

– Giá trị quan trọng thứ hai của Mao trúc là măng rất ngon, sản lượng cao, lại có một vụ giữa mùa Đông nên giá rất cao. Măng Mao trúc dễ chế biến thành nhiều sản phẩm cao cấp khác nhau, hiện đang là sản phẩm xuất khẩu quan trọng của Hồ nam, Giang tây, Triết giang, Đài loan … Hiện nay mỗi năm Trung Quốc xuất khẩu sang Nhật 150.000 tấn đồ hộp măng các loại, trong đó măng Mao trúc chiếm khoảng 75%. Măng Mao trúc rất mập, trọng lượng bình quân từ 1,5 – 2,5 kg/cái, khi chưa lộ khỏi mặt đất thường có màu vàng nhạt, lúc này măng ăn rất ngon, sau khi lộ khỏi mặt đất măng chuyển màu vàng nâu và càng ngày càng kém ngon. Thịt măng màu trắng, phần ăn được chiếm 54,6%, măng tươi có thể bảo quản trong nhiệt độ phòng khoảng 10 – 15 ngày, nhưng khi làm đồ hộp thường phải chế biến ngay sau khi thu hoạch càng nhanh càng tốt.

– Rừng Mao trúc hướng măng có thể cho sản lượng măng bình quân hàng năm từ 7,5 – 11,5 tấn/ha. Rừng thâm canh có thể cho sản lượng 15 – 22,5 tấn/ha.

– Mao trúc có thể gây trồng để lấy măng là chính hoặc lấy thân khí sinh là chính.

– Tuy nhiên, khuyến cáo chung là nên trồng rừng Mao trúc để vừa lấy thân vừa lấy măng. Trong rừng Mao trúc tỷ lệ măng điếc (không mọc thành cây ) có thể lên tới 60 – 70%, chủ yếu là do dinh dưỡng hữu cơ không đủ cung cấp. Nếu không khai thác tận dụng kịp thời, măng điếc tranh giành dinh dưỡng ảnh hưởng đến cây còn lại. Nếu chọn những măng mập nhất và tối ưu hoá mật độ và cấu trúc tuổi cây thì hiệu quả kinh tế có thể nâng cao gấp 3,5 – 5 lần.

– Mật độ tối ưu 2.500 – 2.700cây/ha, trong đó cây tuổi 1 – 2 chiếm 30%, cây tuổi 3 – 4 chiếm 37%, cây tuổi 5 – 6 chiếm 30%, cây tuổi 7 – 8 chiếm 3%. Đến tuổi 7 chất lượng công nghệ Mao trúc đạt mức cao nhất và cây cũng không còn vai trò nuôi dưỡng đối với các thế hệ sau; đây được coi là tuổi khai thác hợp lý nhất đối với cây Mao trúc.

– Có thể ước tính một cách khiêm tốn sản lượng thân khí sinh hàng năm khoảng trên 10tấn/ha với giá 0,6NDT/kg thu được 6.000NDT, sản lượng măng 5tấn/ha, giá 2NDT/kg thu 10.000NDT. Tổng thu 1 năm không dưới 16.000NDT, tương đương 30 triệu đồng/ha/năm và được thu hoạch nhiều chục năm sau. Đây thực sự là một con số hấp dẫn và thực tế đối với nhiều vùng núi cao.

3. Phân bố, diều kiện tự nhiên
– Vùng Hoa nam là quê hương cây Mao trúc, phân bố tự nhiên 24 – 320 vĩ độ bắc, 102 – 122 kinh độ đông, bao gồm 16 tỉnh thành từ Vân nam – Quảng tây, Quảng đông, Vân nam, qua Hồ nam, Giang tây, Phúc kiến đến Triết giang, Hồ bắc ở phía Bắc.

– Cao trình phân bố không thấp hơn 250m ở ranh giới phía nam (Quảng đông, Quảng tây, 240 vĩ độ bắc), không cao hơn 800m ở ranh giới phía bắc.

– Mao trúc có thể sinh trưởng tại những vùng có nhiệt độ bình quân năm giao động giữa 12 – 22 độ C, lượng mưa bình quân năm 1200 – 2000mm.

– Nhiệt độ bình quân năm tối ưu cho Mao trúc là 15 – 19 độ C, lượng mưa 1.400 – 2.000 mm và phân bố đều.
+ Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần lên tới 10 độ C, Mao trúc bắt đầu có hoạt động sinh trưởng.
+ Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần lên tới 15 – 25 độ C, hỉệu suất quang hợp đạt giá trị cao nhất.
+ Khi nhiệt độ không khí bình quân tuần vượt quá 35 độ C, Mao trúc ngừng sinh trưởng.
+ Mùa đông không đủ lạnh cũng có thể ảnh hưởng đến ngủ đông và phát triển măng.

– Nếu theo nguyên tắc xuống phía nam 1 độ vĩ phải đẩy cao trình lên 100m thì vùng núi phía bắc Việt Nam (21 – 220 độ vĩ) giới hạn thấp có thể gây trồng Mao trúc phải là 500 – 600m trở lên, vùng núi Nghệ an (19 – 200 vĩ độ bắc) giới hạn thấp có thể gây trồng Mao trúc phải là 700 – 800m trở lên.

– Tại Phúc kiến (24 – 260 vĩ độ bắc) cao trình tốt nhất để trồng Mao trúc là 500 – 800m, như vậy với miền núi phía bắc Việt Nam, cao trình tốt nhất để trồng Mao trúc nên là 800m trở lên, với Nghệ an nên là 1.000m trở lên.

– Tại vùng gây trồng Mao trúc lớn nhất là vùng đồi gò nam Trường giang, nhiệt độ cực hạn có thể lên tới 39 – 41 độ C trong nhiều tuần, vì vậy gió Lào ở Tây bắc và Bắc trường sơn có thể không phải là nhân tố đáng lo ngại.

– Mao trúc đòi hỏi chế độ mưa ẩm tương đối đều, ít nhất là đất đủ ẩm. Đặc biệt là mùa Xuân là mùa sinh măng thân khí sinh và mùa thu phát triển thân ngầm, Mao trúc đòi hỏi có độ ẩm cao. Nói chung các vùng núi cao phía bắc đèo Hải vân yêu cầu này dễ được thoả mãn.

– Tại giới hạn nam của vùng phân bố, chọn đất trồng Mao trúc thường ưu tiên hướng dốc âm (hướng bắc), trồng tại nước ta càng phải coi trọng yếu tố này. Độ dốc nói chung không quá 30 độ, tốt nhất là nhỏ hơn 25 độ.

– Nên chọn đất có tầng dầy 0,5m trở lên, tốt nhất là đất có tầng dầy 1,0m là giới hạn phân bố thân ngầm. Đất cần thoát nước, đủ ẩm (nên chọn vùng chân dốc dài), đất thịt nhẹ đến trung bình, ít đá tảng lẫn. Đất sét bí chặt hoặc hàm lượng cát quá cao, ngậm nước kém đều không phù hợp với Mao trúc. Đất giàu mùn, còn tính chất đất rừng rất thích hợp với trồng Mao trúc.

– pH: pH phù hợp với Mao trúc giao động từ 4,5 – 7,0, chân núi đá vôi, hoặc thung lũng vùng đá vôi, đất bồi tích ven sông suối có phản ứng thiên về trung tính đều phù hợp với Mao trúc.

4. Đặc điểm sinh học
– Ở rừng Mao trúc trưởng thành , chỉ có thân ngầm mới sinh được măng thân ngầm và măng thân khí sinh. Mỗi năm chỉ phát sinh một đợt sinh măng thân khí sinh và một đợt sinh thân ngầm. Chồi măng thân khí sinh ngủ suốt mùa hè – thu, tới cuối tháng 10 lần lượt chuyển sang trạng thái hoạt động sinh trưởng khi nhiệt độ đất còn cao. Đến giữa mùa Đông trước tết âm lịch là thời kỳ lạnh nhất, măng bắt đầu tiếp cận mặt đất hoặc ló ra khỏi mặt đất và gặp không khí lạnh chúng chuyển sang trạng thái ngủ và tạo nên vụ măng đông. Sang mùa xuân khi thời tiết ấm trở lại nhiệt độ vượt qua 10 độ C, măng đông lại chuyển sang trạng thái hoạt động và tạo nên vụ măng xuân. Vụ măng xuân kéo dài từ tháng 3 đến đầu tháng 5, rộ nhất là trung tuần tháng 4.

– Từ tháng 6 đến cuối tháng 9, khi phần lớn măng khí sinh đã trổ lá non, thân ngầm cũng bước vào giai đoạn sinh trưởng mạnh. Cuối thời kỳ này một số măng thân ngầm có thể lộ khỏi mặt đất, tuy kích thước nhỏ nhưng ăn rất ngon và bán được giá cao.

– Với cây mới mọc từ hạt, từ khi nảy mầm cho đến 3 – 4 năm đầu tiên, quy luật phát sinh hoàn toàn khác. Các đợt măng khí sinh và thân ngầm phát sinh đồng thời và liên tục, không phân chia mùa vụ. Ngoài ra ở giai đoạn này, phần gốc thân khí sinh cũng có thể ra măng bao gồm cả măng thân khí sinh và măng thân ngầm. Đặc điểm này rất giống tập tính của Tre sặt và các loài trong chi Arundinaria. Tuổi càng cao thì khả năng đẻ măng liên tục và khả năng đẻ thân ngầm của thân khí sinh sẽ mất dần và chỉ còn thân ngầm là có khả năng đẻ măng khí sinh và măng thân ngầm.Vì lẽ đó , khi có hạt giống, cần tích cực khai thác đặc điểm này để nhân nhanh số lượng cây con.

– Măng đông thường bé nhỏ, sản lượng thấp nhưng rất ngon. Giá măng tươi tại Đài loan lên tới 5USD/kg. Khi khai thác măng đông thường phải dò tìm theo hướng thân ngầm để tìm vết nứt trên mặt đất và đào bới khai thác trước khi chúng lộ khỏi mặt đất. Nói chung việc khai thác măng đông thường kết hợp với chăm sóc rừng bao gồm cuốc xới toàn diện, bón phân, loại bỏ thân ngầm quá già. Khai thác măng xuân cũng phải kịp thời, măng lộ khỏi mặt đất chất lượng sẽ kém.

– So với tre vầu, tre róc thân ngầm Mao trúc có một số đặc điểm không hoàn toàn giống. Thân ngầm Mao trúc có thể chia làm 3 đoạn.
+ Đoạn cuống: Gồm 15 – 20 lóng, mỗi lóng dài từ 3 – 7cm, ruột đặc, không mắt, không rễ, hoàn toàn không thể dùng để nhân giống.
+ Đoạn thân: 15 – 20 lóng, đốt giữa 2 lóng có rễ mọc theo hướng phóng xạ ra mọi phía, mỗi đốt có một mắt ngủ( sinh măng khí sinh hoặc thân ngầm), mắt bố cục theo hình xoáy ốc trên trục thân ( không so le đối xứng hai bên như Tre vầu).
+ Đoạn ngọn: Có lớp mo bọc rất cứng và nhọn, khả năng đâm xuyên rất mạnh, lực đâm xuyên được tạo nên bởi hoạt động của mô phân sinh lóng trên tất cả các lóng đang tăng trưởng.

– Nhịp độ tăng trưởng bình quân năm của thân ngầm Mao trúc khoảng 2 – 3 m (bằng 1/2 – 1/3 cây Vầu), đất tốt và tơi xốp có thể đạt đến 4 – 5m/năm. Thân ngầm bắt đầu sinh trưởng từ giữa mùa hè (tháng 5 – 6) và kết thúc sinh trưởng vào cuối mùa đông (tháng 11 – 12). Phải tới mùa đông năm sau, khi sinh khối đã tích luỹ đủ, mo đã rụng, rễ đã mọc thì các mắt sinh măng mới chuyển sang hoạt động để ra măng thân ngầm vào mùa hè năm thứ ba. Sau khi kết thúc mùa sinh trưởng, tất cả ngọn thân ngầm đều thui chột và thối mục, vào mùa sinh trưởng thân ngầm tiếp theo từ cuối đoạn thân ngầm đó lại mọc ra 1 – 2 thân ngầm mới để thay thế.

Tìm hiểu về cây mao trúc, Nguồn: Luagao.com.

BÌNH LUẬN

Làm ơn để lại binh luận của bạn
Để lại tên của bạn tại đây